De stad rolde vandaag een fonkelnieuw pakket “slimme” camera’s uit, begeleid door confetti, persfoto’s en een woordenwolk waarin ‘innovatie’ en ‘veiligheid’ de conga dansten. Want als er iets onze problemen oplost, is het wel meer glas en chips op palen. Criminaliteit? Gehackte fietsen? De existentiële leegte van de maandag? Geen zorgen: een lens met een marketingplan kijkt mee.
Veiligheid, nu met extra buzzwords
De brochure jubelt over AI-gestuurde analyse, ‘privacy by design’ en een transparantieportaal dat – hoe toevallig – vooral transparant is over hoe transparant men zóu kunnen zijn. De algoritmen beloven afwijkend gedrag te herkennen, al blijft onduidelijk of dat gaat over het achteruit dragen van een pet of het bestaan zelf. Intussen leert ervaring dat ‘fout-positief’ vooral betekent dat jij mag uitleggen waarom je ergens liep waar je liep.
Transparantie op papier, schaduw op straat
Er is een DPIA, natuurlijk. Er is altijd een DPIA: een document dat aantoont dat er is nagedacht over nadenken. Burgerparticipatie? Zeker, een infosessie op dinsdag om 10:00 uur met koffie die naar beleid smaakt. De essentie blijft: data stromen op, verantwoordelijkheden vloeien weg, en ergens tussen een pilot en een permanente oplossing vergeet men het verschil tussen preventie en permanente observatie.
Wanneer winst ‘publieke waarde’ heet
De leverancier glimlacht het hardst. Abonnementen, onderhoudscontracten, uitbreidingsmodules – allemaal keurig modulair, zodat ‘scalability’ een vriendelijke manier wordt om ‘nog meer’ te zeggen. En als de stad na drie jaar wil stoppen? Dan blijkt ‘vendor lock-in’ geen concept, maar een realiteit met kleine lettertjes. Publieke ruimte als showroom; burgers als datastroom.
Burgers als gratis testgroep
We worden bemoedigend ‘co-creators’ genoemd, wat in praktijk betekent dat de fouten van versie 1.0 op ons gezicht landen. Opt-out? Natuurlijk. Verhuis gewoon naar een hoek waar geen mast staat en hoop dat je schaduw niet als afwijking wordt gemarkeerd. Dataminimalisatie klinkt mooi, tot elk pixelplotje ‘veiligheidsrelevant’ blijkt zodra een grafiek per ongeluk een correlatie tekent.
Misschien is het radicale idee dat veiligheid minder te maken heeft met pixels per seconde en meer met vertrouwen, buurtwerk en verlichting die werkt. Misschien is echte innovatie niet nog een algoritme, maar het lef om grenzen te trekken. Tot die tijd loeren de lenzen, poëtisch en onvermoeibaar, en leren we opnieuw hoe onzichtbaar je je kunt voelen wanneer iedereen je ziet.
