Er was een tijd dat je een broodrooster kocht en hij roosterde brood, zonder maandelijkse verlatingsangst. Nu moet je eerst akkoord gaan met 47 pagina’s voorwaarden en een proefperiode die eindigt zodra je durft te genieten van knapperige toast. De abonnementseconomie heeft het geniale gevonden: niets leveren wat je echt kunt bezitten, maar wel zorgen dat je elke maand trouw blijft doneren aan het altaar van voortdurende toegang.
De eeuwige huur van het alledaagse
Van scheermesjes tot software, van koffiecapsules tot kalenders: alles is een dienst geworden. Bezit is verdacht, flexibiliteit is heilig, en “voordeel” betekent vooral dat jij vrolijk blijft betalen om op je plaats te blijven. Natuurlijk, je krijgt “nieuwe features”. Meestal is dat een knop die van links naar rechts verhuisd is, maar het persbericht noemt het “innovatie” en plakt er een confettianimatie bij.
Het briljante van het model is de frictieloze frictie: het is frictieloos om te starten, en een kleine expeditie door linkerdoolhoven om te stoppen. Wie had gedacht dat een “annuleer”-knop zo elegant onvindbaar kon zijn? Minimalisme als labyrint.
Betaalmuur rond je tandenborstel
Je slimme tandenborstel deelt nu ook feedback: je poetst te weinig, te hard, te menselijk. Voor slechts €4,99 per maand krijg je toegang tot “geavanceerde poetspatronen” en een badge. Je tandarts is vervangen door een abonnement en een pushnotificatie. En als je stopt met betalen, wordt je glimlach niet alleen doffer, maar ook confronterend offline.
Transparantie met kleine lettertjes
De sector beweert transparant te zijn, wat klopt: alles is kraakhelder weggemoffeld in microtypografie. De prijs per maand is een lokroep; de prijs per jaar is een sudoku voor gevorderden. “Prijs kan veranderen” betekent “we zien wel hoe ver je pijngrens reikt”. En ergens staat een sterretje dat verwijst naar een voetnoot waar zelfs archeologen hoofdpijn van krijgen.
Het gevoel van bezit zonder bezit
We hebben geleerd om te pronken met toegang. Je bezit niet langer muziek; je bezit de kans dat een licentie niet ineens verdampt. Je hebt een bibliotheek die kan verdwijnen bij het volgende “regioprobleem”. Ondertussen meet men jouw loyaliteit in churn-percentages, alsof je een weerbarstige plant bent die af en toe water en een kortingscode nodig heeft.
Misschien is de grootste kunstgreep wel psychologisch: de rust die ooit in een aankoop zat, is vervangen door een zachte, eeuwige tik op je schouder. Niet luid, niet dreigend, gewoon aanhoudend. Een ritme dat je portemonnee synchroniseert met het bedrijfsmodel. Je kunt er best aan wennen. Tot je er ineens wakker van ligt en beseft dat zelfs je stilte inmiddels achter een betaalmuur zit.
